როდესაც დასავლეთ რომის იმპერიის დაცემამდე ცოტა ხნით ადრე, დაახლოებით 410 წელს, რომაულმა ლეგიონებმა ბრიტანეთი დატოვეს, ბრიტანეთის ტერიტორიაზე რომაულ-ბრიტანული ტრადიციის მართლმადიდებელი ქრისტიანობა კვლავ ყვავის. იმისდა მიხედვით, როგორ ცარიელდებოდა რომაელთა დაფუძნებული ქალაქები, მცირდებოდა და რელიგიური ცხოვრებაც. მიუხედავად ამისა, ორმოცი წლის ან მეტი ხნის განმავლობაში მცირე ქრისტიანული თემები აგრძელებდნენ არსებობას რამდენიმე ქალაქსა და მამულში, განსაკუთრებით სამხრეთ უელსში. გარდა ამისა, იმავე საუკუნეში წარმოუდგენლად დიდი რაოდენობით ანგლების, საქსებისა და იუტების წარმართული გერმანული ტომები გადმოვიდნენ მიწებიდან, რომლებიც ამჟამინდელ გერმანიასა და დანიას შეადგენენ, და დაიწყეს ინგლისის ტერიტორიაზე დასახლება. მიუხედავად იმისა, რომ უელსი არასოდეს დაუპყრიათ გერმანელ ბარბაროს ხალხებს, ირლანდიიდან მოსული წარმართები იმავე საუკუნეში ხშირად არბევდნენ უელსურ მიწებს. V საუკუნის პირველ ნახევარში სულიერი ვაკუუმის შედეგად გაჩნდნენ ისეთი ერეტიკოსები, როგორიცაა პელაგი. გალიიდან მოსულმა დიდმა და ნიჭიერმა წმიდა მღვდელმთავარმა გერმანე ოქსერელმა (ხსენება 31 ივლისს/13 აგვისტოს) 429 და 447 წლებში ორი ძალიან წარმატებული მისია განახორციელა ბრიტანეთში და შეძლო წარმატებით ჩაეხშო პელაგიუსის ერესი ალბიონში.


მოგვიანებით მალევე უელსში შემოვიდა ძლიერი მართლმადიდებლური ტრადიცია, რომელიც აქედან გავრცელდა კორნუოლსა და ირლანდიაში. მართლმადიდებლური სამონასტრო გავლენა ეგვიპტიდან მოდიოდა, ძირითადად გალიისა და ჩრდილოეთ ესპანეთის გავლით. ბრიტანეთისა და ირლანდიის კელტურმა ხალხებმა ისეთი გულწრფელობით და მთელი გულით მიიღეს აღმოსავლეთის მართლმადიდებლური სარწმუნოება და ასკეტური ტრადიციები, რომ მომდევნო რამდენიმე საუკუნის განმავლობაში ეს მიწები ცნობილი იყო როგორც "წმინდანთა თებაიდა". აქ მნიშვნელოვანი როლი ითამაშა წმიდა გერმანე ოქსერელის გავლენამ, რადგან მან არა მხოლოდ აღმოფხვრა პელაგიანელობა ბრიტანეთში, არამედ გახდა ერთ-ერთი ყველაზე მნიშვნელოვანი უელსელი წმინდანის დამრიგებელი, რომელიც თავის მოწაფეებთან ერთად ავრცელებდა მართლმადიდებლურ მონაზვნობას მთელ უელსში. ამ წმინდანის სახელია ილტუდმი (სხვა ფორმებია: ილტიდ, ილტუტ, ელტუტ).


წმინდა ილტუდმი, თავისი დროის ერთ-ერთი ყველაზე განსწავლული კაცი, რომელიც ბრწყინვალედ იცნობდა ძველ და ახალ აღთქმას, ფილოსოფიასა და სხვა მეცნიერებებს, სავარაუდოდ, V საუკუნის პირველ ნახევარში დაიბადა. მამამისს ბიკანი ერქვა, დედას კი — რიეინგულიდი. ერთი ვერსიით, ილტუდმი ბრეტონელი პრინცესისა და კეთილშობილი ჯარისკაცის შვილი იყო, მაგრამ, მეორე და უფრო სანდო ვერსიის თანახმად, მისი დაბადების ადგილი იყო გლამოგანი სამხრეთ უელსში. მიუხედავად იმისა, რომ ილტუდმი ისტორიაში ერთ-ერთი ყველაზე პატივცემული უელსური წმინდანია, მისი ცხოვრების შესახებ ცოტა სანდო ფაქტია შემორჩენილი. წმინდანის შესახებ ყველაზე ადრეული წერილობითი ხსენება გვხვდება დაახლოებით 600 წელს დაწერილ მის სულიერ მემკვიდრეთაგან ერთ-ერთის, წმიდა სამსონ დოლელის ცხოვრებაში. ასევე არსებობს ილტუდმის შუა საუკუნეების ცხოვრება, რომელიც შედგენილია XII საუკუნეში და ნაწილობრივ ეყრდნობა უფრო ადრეულ გადმოცემებს.


სიყმაწვილეში მომავალმა წმინდანმა შესანიშნავი განათლება მიიღო. მშობლებს სურდათ, რომ მათი შვილი ლიტერატურისთვის მიეძღვნა — ილტუდმის ფენომენალური მეხსიერება ჰქონდა და უკვე ადრეული ასაკიდან იშვიათი მჭერმეტყველებით საუბრობდა. ახალგაზრდა ილტუდმმა ჯერ სამხედრო კარიერა აირჩია და ჯარისკაცი გახდა (ამაზე მიუთითებენ შუა საუკუნეების წყაროები). ასევე ცნობილია, რომ სამონასტრო აღთქმის დადებამდე ილტუდმი დაქორწინებული იყო ღვთისმოსავ ქალზე, სახელად ტრინიხიდზე. რამდენიმეწლიანი ბედნიერი ქორწინების შემდეგ ილტუდმმა და ტრინიხიდმა გადაწყვიტეს დაშორებოდნენ ერთმანეთს და ცხოვრების დარჩენილი ნაწილი ღვთის მსახურებისთვის მიეძღვნათ. ილტუდმის ცოლი შემდგომში უდაბნოს მკვიდრი გახდა და სიწმინდეში მოღვაწეობდა უელსის მთებს შორის, სადაც დააარსა სავანე და თავშესაფარი ქალებისთვის, ხოლო მისი წმინდა ქმარი უელსური მონაზვნობის ერთ-ერთი მამა-დამაარსებელი გახდა. მრავალი წყარო ღირს ილტუდმს წმიდა გერმანე ოქსერელის (შესაძლოა, მისი შორეული ნათესავის) მოწაფედ უწოდებს, რომელმაც ის განასწავლა და დამოძღვრა ან ბრიტანეთში თავისი ერთ-ერთი მოგზაურობისას, ან (რაც ნაკლებად სავარაუდოა) გალიაში, სადაც ილტუდმი სამონასტრო ცხოვრებაში გამოცდილების მისაღებად ჩავიდა. მოგვიანებით სათნოების მატარებელმა მონაზვნობა მიიღო და მღვდელმთავარ გერმანეს მიერ რამდენიმე სხვა მოღვაწესთან ერთად მღვდლად იქნა ხელდასხმული. მომდევნო წლებში ილტუდმმა უელსში უამრავი სკოლა, ეკლესია და მონასტერი დააარსა, რომელთაგან ყველაზე ცნობილი იყო ლლანტუიტის მონასტერი, რომლის სახელიც უელსურად ჟღერს როგორც "ლლანილტუტ ვაური", ხოლო ინგლისურად — "ლლანტუიტ-მეიჯორი", რაც ნიშნავს "ილტუდმის დიდ ეკლესიას".


ცხოვრებაში ნათქვამია, რომ ანგელოზი არაერთხელ მიუძღოდა წმიდა ილტუდმს იმ ადგილისკენ, სადაც მოგვიანებით ეს მონასტერი დაარსდა — ლამაზ ტყიან ხეობაში. მონასტერი მდებარეობდა სამხრეთ-აღმოსავლეთ უელსის გლამოგანის რაიონში — დღეს ეს არის ვეილ-ოფ-გლამოგანის ("გლამოგანის ხეობის") ოლქი. ილტუდმი მონასტრის პირველი წინამძღვარი გახდა, რომელსაც მრავალი წლის განმავლობაში ხელმძღვანელობდა. ამ სავანიდან გამოვიდა იმ პერიოდის წმინდანთა უმრავლესობა. ლლანტუიტ-მეიჯორში ერთდროულად მოღვაწეობდა ასობით ბერი, ხოლო რიგი წყაროების თანახმად, წმინდა წინამძღვარ ილტუდმის დროს ეს სავანე ერთდროულად 3000 მკვიდრის სახლი იყო. სამონასტრო ცხოვრება ამ განთქმულ ცენტრში ნორმანების დაპყრობამდე ყვავოდა და ის ცნობილი გახდა იმით, რომ აქ ასწავლიდნენ ბერძნულ ენას, ლათინურს, ღვთისმეტყველებას, ფილოსოფიას, გრამატიკას, პოეზიას, რიტორიკასა და მათემატიკას. ჭეშმარიტად, ლლანტუიტი დასავლეთ ევროპის ერთ-ერთ უდიდეს საგანმანათლებლო ცენტრად ითვლებოდა და, შესაძლოა, პირველი ცენტრი იყო ამ მასშტაბისა ბრიტანეთის კუნძულებზე. წმინდა ილტუდმის დროს ლლანტუიტის სამონასტრო ეკლესიაში ლოცვა არასოდეს წყდებოდა — ასი ბერი შეუჩერებლად ლოცულობდა და დღედაღამ აღასრულებდა მასში მღვიძარებას.


ჯერ კიდევ სიცოცხლეშივე წმიდა ილტუდმმა მოიპოვა დიდი საკვირველთმოქმედის დიდება, რომელიც უფალმა ასევე დააჯილდოვა მომავალი მოვლენების წინასწარმეტყველების ნიჭით. როგორც ეს ხდებოდა მრავალი კელტი წმინდანის შემთხვევაში, რომლებიც ცხოვრებაში ბაძავდნენ ეგვიპტის, სირიისა და პალესტინის მამებს, ილტუდმი მკაცრ ასკეტურ ცხოვრებას ეწეოდა. ღვთის კაცს ჩვეულებად ჰქონდა ღამით ღრმად შესვლა ცივ წყალში და იქ განთიადამდე ლოცვა "მამაო ჩვენო"-ს გამეორება. წმინდანის ბიოგრაფების თანახმად, ეს სათნოების მატარებელი დიდ დროს უთმობდა ფიზიკურ შრომას, მარხვას, თავშეკავებას, მღვიძარებას, მუხლმოდრეკილ ლოცვებს. ის აპურებდა მშივრებს, მოსავდა შიშვლებს, კურნავდა ავადმყოფებს, ინახულებდა პატიმრებს. წმინდა კაცი სავსე იყო თანაგრძნობითა და თავმდაბლობით, გამოირჩეოდა უკიდურესი სტუმართმოყვარეობით და, მიუხედავად თავისი მრავალი ნიჭისა, თავში არ ჰქონდა არანაირი ამპარტავნება. ამბობდნენ, რომ ილტუდმის გულისთვის ძვირფასი იყო განმარტოებული ლოცვა და რომ მან ერთხელ სამი წელი სრულიად მარტომ გაატარა შორეულ მღვიმეში და მიეცა შეუჩერებელ ლოცვას. ცხოვრების თანახმად, სანამ ის მღვიმეში ცხოვრობდა, წმინდანისთვის საკვები ანგელოზებს უშუალოდ ზეციდან მოჰქონდათ.


ილტუდმის მოწაფეებსა და მიმდევრებს შორის შეიძლება ვახსენოთ ადრეული უელსური ეკლესიის ისეთი გამოჩენილი მამები, როგორიცაა დავით მენეველი, სამონსონ დოლელი, ისტორიკოსი და მწერალი გილდა ბრძენი, ტუდვალი (ტუგდუალი), პავლე ავრელიანი და მაგლორი. მისი მრავალი სულიერი მემკვიდრე დროთა განმავლობაში გაემგზავრა სხვა კელტური მიწების გასანათლებლად, მაგალითად, ბრეტანის, აგრეთვე დევონისა და კორნუოლის (რომლებიც შედიოდნენ ძველ დუმნონიის სამეფოში), რაშიც საოცრად წარმატებულები იყვნენ. განთქმული წინამძღვარი და ეპისკოპოსი დეინიოლ ბანგორელიც, რომლის პატივსაცემად დღემდე ნაკურთხია ქალაქ ბანგორის საკათედრო ტაძარი, ილტუდმის მოწაფე იყო. ილტუდმის სულიერი შვილები თავადაც ხშირად ხდებოდნენ ცნობილი მასწავლებლები. უამრავი ახალგაზრდა მთელი უელსიდან, სამხრეთ-დასავლეთ ინგლისიდან, ბრეტანიდან და ამჟამინდელი საფრანგეთის სხვა რეგიონებიდან იყრიდა თავს ლლანტუიტში განათლების მისაღებად და წმინდა ცხოვრების წარმართვისთვის და მათ შორის რამდენიმე პრინციც კი იყო. ზოგიერთი წყაროს თანახმად (თუმცა ეს ყოველთვის ქრონოლოგიურად სწორი არ არის), დიდი ილტუდმის ახლო მეგობრებსა და სულიერ თანამზრახველებს შორის იყვნენ უელსური ეკლესიის ისეთი საკვირველი სათნოების მატარებლები, როგორიცაა კადოკი (რომელთანაც ილტუდმი გარკვეული დროის განმავლობაში განდეგილურ ცხოვრებას ეწეოდა) და დიფრიგი (ასევე დუბრიკი). მის მეგობრებს მიეკუთვნება იმ დროის ცნობილი ბარდიც, სახელად ტალიესინი


ზემოთ ნახსენებ წმინდა სამსონის ცხოვრებაში ღირსი ილტუდმი აღწერილია როგორც "ბრიტებისა და მთელი ბრიტანეთის (ე.ი. უელსის — დ.ლ.) ყველაზე ცნობილი მასწავლებელი". ეს ძალიან მნიშვნელოვანი მოწმობაა. და მართლაც, ამ წმინდანის გავლენამ თითქმის ყველაზე საკვანძო როლი ითამაშა იმ ეპოქის უელსში მონაზვნობის, კულტურის, განათლებისა და მეცნიერების ჩამოყალიბებაში. წმინდანი განთქმული იყო ველურ ბუნებასთან, განსაკუთრებით ცხოველებთან ახლო ურთიერთობით. ასე მაგალითად, ერთხელ მან გადაარჩინა ირემი, რომელზეც მეფე მეირხიონი ნადირობდა. ეს ირემი შინაური გახდა და შემდგომში ეხმარებოდა წმინდანს ტყიდან ხის მასალის ზიდვაში სამონასტრო ეკლესიის ასაშენებლად.


ამაღელვებელია ამბავი იმის შესახებ, თუ როგორ უბრძანა ერთხელ წმინდა სამსონმა ფრინველებს, რომლებიც მუდმივად კენკავდნენ მარცვალს ილტუდმის სამონასტრო ველებში, შეფრენილიყვნენ ბეღელში, სადაც მან ეპიტიმიის სახით ჩაკეტა ისინი. თუმცა ფრთოსნებმა მალევე დაიწყეს მწარე ყვირილი. გაიგონა რა მათ ყვირილში სინანული, წმინდა ილტუდმი შეიწყალა ისინი და გამოუშვა ბეღლიდან — მას შემდეგ მათ აღარასოდეს აუოხრებიათ სამონასტრო ველები. ილტუდმი სავსე იყო ყველას მიმართ თანაგრძნობით: მისი ლოცვებით ხშირად მრავლდებოდა საკვებისა და სასმელის მარაგი მათთვის, ვისაც ეს ესაჭიროებოდა, ხოლო ავადმყოფები, განსაკუთრებით ისინი, ვინც თვალის სნეულებით იტანჯებოდნენ, იკურნებოდნენ. წმინდანი სიყვარულით ამხილებდა ცოდვილებს და მართალ ცხოვრებაში არიგებდა მათ, ლოცულობდა მათი ხსნისთვის. ცნობილია შემთხვევები, როდესაც ილტუდმის შეგონების შემდეგ ადამიანები ინანიებდნენ და ასწორებდნენ ცხოვრებას და ამისთვის იღებდნენ განსაცდელისა და სნეულებებისგან დახსნას; მაგრამ ასევე იყო შემთხვევები, როდესაც მისი შეგონების მიუხედავად ცოდვილნი ცოდვაში რჩებოდნენ და მათ სასტიკი სიკვდილი ეწეოდათ.


ბრეტონული ტრადიციის თანახმად, წმინდა სათნოების მატარებელი ბრეტანში გარდაიცვალა, სადაც სასწაულებრივად გაგზავნა ხორბლით დატვირთული გემები ადგილობრივი მოსახლეობის გადასარჩენად ძლიერი შიმშილობის დროს. თუმცა უელსური ტრადიცია ამტკიცებს, რომ ილტუდმა უფალს სული მიაბარა უელსში — თავის მთავარ მონასტერ ლლანტუიტში. ასეა თუ ისე, წმინდანს უამრავი მიმდევარი ჰყავდა როგორც ბრეტანში, ისე უელსში. წმინდანის მიცვალების წელი, სამწუხაროდ, ზუსტად არ არის ცნობილი: სხვადასხვა მეცნიერი თვლის, რომ ის მარადისობაში გადავიდა ან დაახლოებით 505 წელს, ანდა 525-დან 535 წლამდე პერიოდში. ხალხი დიდხანს გლოვობდა თავის საყვარელ მასწავლებელს, ლოცვის მსახურსა და დამრიგებელს, რომელიც გამოირჩეოდა შეუსაბამო გულუხვობითა და სტუმართმოყვარეობით.


სიცოცხლის შემდეგ ილტუდმის სახელი დაერქვა უთვალავი ტაძარს, სამლოცველოს, დასახლებული პუნქტს და სხვა ობიექტს. რამდენიმე საუკუნის განმავლობაში ცალკე სიწმინდედ პატივს სცემდნენ წმიდა ილტუდმის პირად ზარს, რომელიც მას უელსის მფარველმა, წმინდა დავითმა აჩუქა. ითვლება, რომ ვილჰელმ დამპყრობლის მმართველობისას (1066-1087) ღირსი ილტუდმის მეოხებით გლამოგანის მოსახლეობამ სასწაულებრივად აიცილა სიკვდილი ჰენ ოგლედდის მცხოვრებთა ხელთაგან (ინგლისის ჩრდილოეთისა და შოტლანდიის სამხრეთის მცირე პოსტრომაული კელტური სამეფოების ზოგადი სახელი). ილტუდმის მიერ დაარსებული მონასტერი და სკოლა ჯერ კიდევ X საუკუნის ბოლოს ვიკინგები თავს დაესხნენ, რის შემდეგაც სამონასტრო ეკლესია გამოიყენებოდა როგორც კოლეგიალური ეკლესია (კაპიტულის კანონიკების მიერ მართული) და, საბოლოოდ, როგორც თემი, რომელიც მიმაგრებული იყო გლოსტერშირის (ინგლისი) თიუკსბერის სააბატოზე რეფორმაციის დროს მის დახურვამდე.


დღეს წმიდა ილტუდმის ყოფილი მონასტრის ადგილზე პატარა სანაპირო ქალაქი ლლანტუიტ-მეიჯორი დგას — ის მდებარეობს ბრისტოლის ყურესთან ახლოს, ვეილ-ოფ-გლამოგანის ოლქში. ქალაქში შემორჩენილია XIII საუკუნით დათარიღებული წმინდა ილტუდმის სახელობის ეკლესია, რომელიც თითქმის ძველი კელტური ლლანტუიტის მონასტრის ადგილზე დგას. ეს უელსის ერთ-ერთი უძველესი და ყველაზე მნიშვნელოვანი სამრევლო ეკლესიაა. ტაძარში დაცულია ძველი ფრესკების, კედლის მხატვრობის, აგრეთვე წმინდანების, წინამძღვრებისა და მეფეების სკულპტურების დიდი კოლექცია (დათარიღებული ადრეული კელტური და შუა საუკუნეების პერიოდებით). დღეს ლლანტუიტი კვლავ მომლოცველობის ადგილად იქცა და ცოტა ხნის წინ აქ მასშტაბური სარეაბილიტაციო სამუშაოები ჩატარდა. ტაძარი ორ ნაწილადაა გაყოფილი: დასავლეთ (ნორმანულ) და აღმოსავლეთ (უფრო გვიანდელ, XIII საუკუნის) ნაწილებად. წარსულში დასავლეთი ნაწილი მოქალაქეთა ღვთისმსახურებისთვის გამოიყენებოდა, ხოლო აღმოსავლეთ ნაწილში მონასტრების გაუქმებამდე ბერები ლოცულობდნენ. რეფორმაციის შემდეგ აღმოსავლეთი ნაწილი სამრევლო ეკლესიად გამოიყენებოდა, მაშინ როცა დასავლეთი ნაწილი თანდათანობით დანგრევა დაიწყო.


დღეს "აღმოსავლეთი ნაწილი", რომელშიც ღვთისმსახურებათა უმრავლესობა ტარდება, შეიცავს მრავალრიცხოვან კედლის გამოსახულებას, ძეგლებს, მშვენიერ მოჩუქურთმებულ სატახტო ტიხარს და სხვა სიძველეებს, მაშინ როდესაც ახლად აღდგენილი გალილეის სამლოცველო იწონებს ადგილობრივი "მდგარი" ქვისა და კელტური ჯვრების უზარმაზარი კოლექციით, რომელთაგან ბევრს წარწერები აქვს. აღმოსავლეთი და დასავლეთი ნაწილები ერთმანეთისგან კედლითაა გამოყოფილი. "დასავლეთი ნაწილი" XX საუკუნის დასაწყისშია აღდგენილი — მასში ზოგჯერ ტარდება მსახურებები, აგრეთვე ინახება საეკლესიო მოღვაწეთა მოცულობითი გამოსახულებები. ამჟამინდელი გალილეის სამლოცველო არის ყოფილი შუა საუკუნეების სამლოცველო, რომელიც შემოწირულობით აშენდა ქველმოქმედის სულის მოსახსენიებელი მსახურების აღსასრულებლად (ხშირი მოვლენა შუა საუკუნეების ბრიტანეთში). ის მიმაგრებული იყო ტაძრის დასავლეთ ნაწილთან და რეფორმაციის შემდეგ გარკვეული დროის გასვლის შემდეგ პრაქტიკულად ნანგრევებად იქცა. მისი აღდგენა მხოლოდ XXI საუკუნის დასაწყისში გადაწყდა. ორსართულიანი გალილეის სამლოცველოს საზეიმო გახსნა და კურთხევა ვიზიტორთა დარბაზითა და სამეცნიერო ცენტრით შედგა 2013 წლის ნოემბერში უელსის არქიეპისკოპოსისა და სხვა სახელოვანი სტუმრების მონაწილეობით. გალილეის სამლოცველოში დაცული ჯვრები მიეკუთვნება IX-X საუკუნეებს — მათ სხვადასხვა ფორმა აქვთ და მრავალი მათგანი შემკულია. ამ არტეფაქტებიდან ყველაზე ადრეულია VI ან VII საუკუნის "სამსონის ქვა", რომელიც შეიცავს წარწერას, გაკეთებულს, სავარაუდოდ, თავად წმიდა სამსონ დოლელის ხელით, და რომელიც შეიცავს წმინდა ილტუდმის ხსენებას! წარსულში ეს ჯვრები დასავლეთის ეკლესიაში, საეკლესიო სასაფლაოზე და კერძო ბაღებშიც კი ინახებოდა. სამლოცველოში ასევე მოქმედებს გამოფენა, რომელიც ყვება ლლანტუიტში ქრისტიანობის ისტორიას საუკუნეების მანძილზე. ჭეშმარიტად, უელსში ცოტა ეკლესიას შეუძლია შესთავაზოს იმდენი ისტორია, უძველესი ძეგლი და სიწმინდე, რამდენიც ლლანტუიტ-მეიჯორის ეკლესიას. 2014 წელს ლლანტუიტში მდებარე გალილეის სამლოცველო მოინახულეს უელსის პრინცმა და კორნუოლის ჰერცოგინიამ. დღეს ამ საოცარ ტაძარში (რომელიც უელსის ანგლიკანურ ეკლესიას მიეკუთვნება) ჩადიან ეკლესიის მოღვაწეები, ლექტორები, მკვლევარები და სხვადასხვა ქრისტიანული ტრადიციის რიგითი მორწმუნეები. ყოფილი სამონასტრო სკოლიდან მხოლოდ ნანგრევებია შემორჩენილი — მათი გარჩევა შესაძლებელია საეკლესიო სასაფლაოსთან ახლოს მდებარე ბაღში. სამონასტრო ნაგებობებიდან დიდწილად შემორჩენილია ყოფილი კარის სახლი და XIV საუკუნის უნიკალური მტრედების სახლი!


უელსის მრავალი სხვა ტაძარი, განსაკუთრებით ქვეყნის სამხრეთში, წმინდა ილტუდმის სახელობისაა. მათი უმრავლესობა ძალიან თვალწარმტაც, მშვიდ ადგილებში მდებარეობს, ზოგიერთთან კი შემორჩენილია ძველი კელტური "მისიონერთა ჯვრები". მრავლადაა გადმოცემები, რომლებიც დაკავშირებულია წმინდა ილტუდმთან, უელსის გაუერის ნახევარკუნძულზე. წმიდა ილტუდმის პატივსაცემად აშენებული ერთ-ერთი ეკლესია ამ ლამაზ ნახევარკუნძულზე დგას ოქსვიჩის ადგილას, ოქსვიჩ-ბეის ყურის თავზე, დასავლეთ გლამოგანში. ეკლესია ამ ადგილას VI საუკუნეშია აშენებული: ითვლება, რომ ილტუდმმა თავად ააგო აქ პატარა სამლოცველო და ქვის სანათლავი მოიტანა. ადგილობრივი მაცხოვრებლები თვლიან, რომ სამრევლო ეკლესიის ამჟამინდელი სანათლავი სწორედ ის სანათლავია, რომელიც წმინდანთან არის დაკავშირებული! ოქსვიჩის ახლოს მდებარე სოფელი ილსტონი წმინდა ილტუდმის სახელს ატარებს და ადგილობრივი XIII საუკუნის ეკლესია მის პატივსაცემადაა კურთხეული. ამ ადგილას წმინდანიც ცხოვრობდა გარკვეული დროის განმავლობაში მარტოხელა კელიაში. დროთა განმავლობაში მის თავზე საეკლესიო სამრეკლო ააგეს და კელია მის საფუძვლად იქცა. ბოლო დროს ილტუდმის კელია სამლოცველოდ აღადგინეს. გაუერის ნახევარკუნძულის სოფელ ლლანრიდიანში დგას წმინდა ილტუდმისა და რიდიანის სახელობის XIV საუკუნის უნიკალური ეკლესია. ტაძრის გარდა, აქ შემორჩენილია წმინდა წყარო, IX საუკუნის "კეთროვანი ქვის" ნაშთები და XI საუკუნის "ბორბლისებრი" ჯვრის ძელაკი. ილტუდმის წმინდა წყარო ასევე ცნობილია როგორც "რძის წყარო", რადგან XII საუკუნეში მორწმუნეები მოწმობდნენ, რომ წყლის ნაცვლად მასში რძე მოედინებოდა! ცხოვრების თანახმად, ღირსი ილტუდმი ამ ადგილას მეუდაბნოე ცხოვრებას ეწეოდა, მაგრამ ზღვა ხშირად ტბორავდა ტერიტორიას და ანგრევდა მის კელიასა და სამლოცველოს, ისე რომ მას ყოველ ჯერზე თავიდან უწევდა მათი აშენება. სათნოების მატარებელმა რამდენჯერმე ააგო ტალახისა და ქვების დამცავი ღობე, მაგრამ ყველაფერი ამაოდ აღმოჩნდა. წმინდანმა ანგელოზს სთხოვა დახმარება — და ზღვა მაშინვე დაემორჩილა განდეგილს და უკან დაიხია. გამხმარ სანაპიროზე ილტუდმმა კვერთხი დაარტყა მიწას და ამ ადგილას წყარომ ამოიფეთქა. წყარო დღემდე არსებობს და მკურნალობის თვისებებით გამოირჩევა.


აგრეთვე ვახსენოთ წმინდა ილტუდმის მნიშვნელოვანი ნორმანული (და ნაწილობრივ ნორმანამდელი) ეკლესია ქალაქ ნიტში, უელსური ოლქის ნიტ-პორტ-ტოლბოტის იმავე სახელწოდების მდინარეზე. დასახლება და ეკლესია თვითონ წმინდა ილტუდმის მიერ დაარსდა და ეწოდა ლლანტუიტ-მაინორი ("ილტუდმის პატარა ეკლესია"). თანამედროვე ადგილობრივი სამრევლო ეწოდება "ლლანტუიტი". რონტა-კინონ-ტავის რაიონში არსებობს ქალაქი ლლანტრიზანტი, რომლის სახელიც ნიშნავს "სამი წმინდანის ეკლესიას". ამ უნიკალურ ქალაქს, ისევე როგორც მის ეკლესიას, უხსოვარი დროიდან ჰყავს სამი ზეციური მფარველი: წმინდანები ილტუდმი, გვინო და დიფოდუგი. ამ ადგილას ლოცვა უკვე 1300 წელზე მეტია ტარდება, ხოლო ეკლესია XIII საუკუნის შუა წლებში გადაკეთდა. მის ერთ-ერთ ვიტრაჟზე გამოსახულია ჯვარცმა უწვერული ქრისტეთი, რაც უელსის ტაძრებში უიშვიათესია. ეკლესიაში ინახება VII საუკუნის ქვა სამი ძველი ჯვრით. მონმუთშირის საგრაფოს პატარა სოფელ მამჰილადში მოქმედებს წმინდა ილტუდმის პატარა შუა საუკუნეების ეკლესია, ხოლო ადგილობრივ სასაფლაოზე იზრდება ძიძო, რომელიც დაახლოებით 2500 წლისაა.


დაბოლოს, უელსში, პემბრუკშირის სანაპიროსთან მდებარე წმინდა სამონასტრო კალდეის კუნძულს აქვს წმინდა ილტუდმის სახელობის XIII საუკუნის ახლად აღდგენილი ეკლესია თავისი "დახრილი კოშკით" და შუა საუკუნეების პრიორატის (მცირე მონასტრის) მრავალი სხვა ნაგებობით, რომელიც ღვთისმშობელსა და წმინდა ილტუდმს ეძღვნებოდა. ნახსენები ეკლესიის გარდა, აქ მდებარეობს წმიდა დავით მენეველის სახელობის ტაძარიც. უელსის მრავალი ადრეული განდეგილი ცხოვრობდა ამ კუნძულზე "წმინდანთა ეპოქაში", რომელთაგან გამოირჩევიან წმიდა სამსონი, ილტუდმის მოწაფე, და წინამძღვარი პირო. აღსანიშნავია, რომ 1929 წლიდან კალდეზე მოქმედებს ციცერციანელ-ტრაპისტთა ორდენის კათოლიკური მონასტერი ძალიან მკაცრი წესდებით. ამრიგად, კალდე იონასა და ლინდისფარნის კუნძულებთან ერთად არის ბრიტანეთის იმ მცირე ადგილთაგანი, სადაც უწყვეტი სამონასტრო ტრადიცია დღემდე ინარჩუნებს თავს, მიუხედავად მრავალი წლის გაპარტახებისა. კალდეის მონასტერი აწარმოებს შოკოლადს, ფხვიერი ორცხობილასა და სუნამოებს, რათა როგორმე თავი გაიტანონ პატარა კუნძულზე. მომლოცველები, რომლებიც ინახულებენ მას, გრძნობენ განსაკუთებულ სულიერ ატმოსფეროსა და ძველი წმინდანების სიახლოვეს.


სამხრეთ უელსში არსებობს 103-კილომეტრიანი ფეხით სავალი მომლოცველთა ბილიკი, რომელიც წმინდა ილტუდმს ეძღვნება. ეს დიდებული სათნოების მატარებელი ღვთის კაცი ასევე პატივცემულია ბრეტანში, სადაც მრავალი ტაძარი და ტოპონიმი ატარებს მის სახელს.


ღირსო მამაო ილტუდმ, ევედრე ღმერთს ჩვენთვის!


დიმიტრი ლაპა


სტატიის წყარო: Преподобный Ильтуд, учитель валлийцев