"კვირის პალიტრის" მკითხველისთვის დღეს გვსურს კიდევ ერთხელ გადავავლოთ თვალი იმ გზას, რომელიც პატრიარქმა ჩვენთან ერთად განვლო - გზას რწმენის აღდგენიდან ეროვნულ გამთლიანებამდე.
ორმოცი დღის სიმბოლიზმი
ქართულ ტრადიციაში ორმოცი დღე ყოველთვის იყო გლოვისა და ლოცვის განსაკუთრებული ციკლი. თუმცა, ილია II-ის შემთხვევაში, გლოვა მადლიერებამ შეცვალა. ეს ორმოცი დღე ჩვენ ვხედავდით არა მხოლოდ დაცარიელებულ საპატრიარქო ტახტს, არამედ იმ ცოცხალ მემკვიდრეობას, რომელიც მან დატოვა. პატრიარქის წასვლა არ ყოფილა მხოლოდ ერთი ადამიანის გარდაცვალება; ეს იყო იმ საყრდენის "გადანაცვლება" ხილული სამყაროდან უხილავში, რომელსაც ნახევარი საუკუნის განმავლობაში ეყრდნობოდა ქართული სახელმწიფოებრიობა და ეკლესია.
როგორ შენდებოდა რწმენის ტაძარი
იმისთვის, რომ გავიგოთ ილია II-ის ფენომენი, უნდა დავბრუნდეთ 1977 წელს. საბჭოთა ათეიზმის პიკი, ნახევრად დანგრეული ეკლესიები, დაშინებული სამღვდელოება და ერი, რომელსაც თითქოს დავიწყებული ჰქონდა თავისი ქრისტიანული ფესვები. სწორედ ასეთ დროს ავიდა საპატრიარქო ტახტზე 44 წლის მიტროპოლიტი ილია შიოლაშვილი. მისი პირველივე სიტყვები იყო წინასწარმეტყველური: "მე ვიცი, რა მძიმე ჯვარი მერგო წილად, მაგრამ მწამს ღვთის შეწევნისა". მას შემდეგ მან დაიწყო სისტემური, მეთოდური და წარმოუდგენლად რთული პროცესი - ეკლესიის რეაბილიტაცია. ის არ ებრძოდა სისტემას ხმაურიანი დეკლარაციებით, ის ებრძოდა მას სიყვარულით, განათლებითა და კულტურით.
პატრიარქის ეპისტოლეები - ერის ინტელექტუალური რუკა
პატრიარქის საშობაო და სააღდგომო ეპისტოლეებს მთელი საქართველო ელოდა. ეს არ იყო მხოლოდ რელიგიური მილოცვა; ეს იყო ქვეყნის განვითარების პროგრამა. ილია II ერთ-ერთი პირველი იყო, ვინც ხმამაღლა დაიწყო საუბარი დემოგრაფიულ კატასტროფაზე. ის ასევე დიდ ყურადღებას უთმობდა განათლებას. "ცოდნა და რწმენა ერთმანეთს არ გამორიცხავს, ისინი ავსებენ ერთმანეთს", - ამბობდა უწმინდესი. მან დააარსა სასულიერო აკადემიები, სემინარიები, ხელი შეუწყო მეცნიერების განვითარებას და ყოველთვის მოუწოდებდა ახალგაზრდებს, ყოფილიყვნენ თანამედროვენი, მაგრამ დაეცვათ ეროვნული იდენტობა.
უწმინდესი, როგორც ადამიანი
ბევრს საუბრობენ მის ტიტულებზე, მაგრამ ცოტამ თუ იცის მისი პირადი ყოფის შესახებ. პატრიარქი იყო საოცრად მუსიკალური ადამიანი. მისი კომპოზიციები დღეს მსოფლიოს საუკეთესო დარბაზებში სრულდება. მას ჰქონდა ნატიფი გემოვნება ფერწერაში, თავად ხატავდა ხატებსა და ნახატებს, რომლებიც სავსეა სინათლით. მისი ახლობლები იხსენებენ მის განსაკუთრებულ იუმორს. პატრიარქს შეეძლო ერთი თბილი ხუმრობით განემუხტა ყველაზე დაძაბული სიტუაცია. ის იყო საოცრად თავმდაბალი. როდესაც "ერის მამას" უწოდებდნენ, ის ყოველთვის მოკრძალებით პასუხობდა: "მე მხოლოდ ერთი ცოდვილი ბერი ვარ, რომელიც თავის ერს ემსახურება".
"საქართველო გაბრწყინდება" - იმედი, როგორც ანდერძი
პატრიარქის ერთ-ერთი ყველაზე ხშირად გამოყენებული ფრაზა იყო: "საქართველო გაბრწყინდება". ბევრი ამას მხოლოდ მეტაფორად აღიქვამდა, მაგრამ მისთვის ეს იყო ღრმა რწმენა. ის თვლიდა, რომ გაბრწყინება არ ნიშნავს მხოლოდ ეკლესიურ კეთილდღეობას; ეს არის სულიერი გაბრწყინება, როდესაც ქართველი კაცი დაიბრუნებს თავის ღირსებას, სიყვარულს მოყვასისადმი და ერთგულებას უფლისადმი. თავის ბოლო ეპისტოლეებში ის ხშირად სთხოვდა ერს შენდობას და მოუწოდებდა ერთობისკენ. "ნუ დაყოფთ ერს, ნუ დაყოფთ ეკლესიას. ერთობა არის ჩვენი გადარჩენის ერთადერთი გზა".
პატრიარქის 10 მთავარი დარიგება
პატრიარქის დარიგებები მისი 46-წლიანი მოღვაწეობის განმავლობაში ჩამოყალიბდა, როგორც ერის სულიერი გადარჩენის ერთგვარი კოდექსი.
1. სიყვარული უმთავრესია: "ადამიანს ყველაფერი შეიძლება ჰქონდეს - ცოდნა, სიმდიდრე, ძალაუფლება, მაგრამ თუ სიყვარული არ გააჩნია, ის ცარიელია. სიყვარული არის ის ერთადერთი ძალა, რომელიც ადამიანს ღმერთთან აახლოებს".
2. ბოროტებას სძლიეთ სიკეთით: "ბოროტებას ნუ უპასუხებთ ბოროტებით. ბოროტება ბოროტებით არასოდეს დამარცხებულა. ის მხოლოდ სიყვარულით, მოთმინებითა და დალოცვით ილევა".
3. არ განიკითხოთ: "ადამიანი უნდა ეძებდეს არა საკუთარ თავს სხვებში, არამედ სხვებს საკუთარ თავში. ნუ განსჯით სხვას, რამეთუ არ იცით, რა გზა გაიარა იმ ადამიანმა".
4. დაიცავით ოჯახის სიწმინდე: "ოჯახი არის მცირე ეკლესია. თუ ოჯახში არ არის მშვიდობა და ურთიერთპატივისცემა, ქვეყანაშიც ვერ იქნება სიმშვიდე. დათმობა სისუსტე კი არა, სულიერი სიძლიერეა".
5. გიყვარდეთ სამშობლო: "სამშობლო არ არის მხოლოდ გეოგრაფიული ცნება, სამშობლო შენი გულია. სადაც არ უნდა იყოთ, თქვენს გულში უნდა ატარებდეთ საქართველოს".
6. შრომისმოყვარეობა და ცოდნა მნიშვნელოვანია: "ნუ გეზარებათ შრომა. ფიზიკური და გონებრივი შრომა ადამიანს აკეთილშობილებს. ისწავლეთ უცხო ენები, დაეუფლეთ მეცნიერებას, იყავით თანამედროვენი".
7. შეინარჩუნეთ სიმშვიდე განსაცდელში: "ცხოვრებაში ბევრი განსაცდელი შეგხვდებათ, მაგრამ არასოდეს დაჰკარგოთ სასოება და იმედი. მწუხარების დროს თქვით: "დიდება ღმერთს ყველაფრისათვის".
8. გაუფრთხილდით ენას: "სიტყვას უდიდესი ძალა აქვს - მას შეუძლია განკურნოს და მას შეუძლია მოკლას. დაფიქრდით, სანამ რამეს იტყვით".
9. იყავით თავმდაბალნი: "თავმდაბლობა არის უდიდესი სათნოება. ნუ ეცდებით იყოთ სხვებზე მაღლა მიწიერი დიდებით. რაც უფრო მაღლა დგახარ, მით მეტად უნდა დახარო თავი".
10. გქონდეთ მომავლის იმედი: "საქართველო აუცილებლად გაბრწყინდება, მაგრამ ეს ჩვენზეა დამოკიდებული. თუ ჩვენში იქნება ნათელი, საქართველოც განათდება".
საინტერესო ფაქტები ილია II-ის ცხოვრებიდან
ეს დეტალები პატრიარქს წარმოაჩენს, როგორც მრავალმხრივ, ნიჭიერ და ისტორიულ პიროვნებას:
• ყველაზე ხანგრძლივი მესაჭეობა: ილია II საქართველოს ეკლესიას 46 წლის განმავლობაში მეთაურობდა, რაც აბსოლუტური რეკორდია საქართველოს ავტოკეფალიის ისტორიაში.
• გაეროს ტრიბუნა: ის იყო პირველი მართლმადიდებელი პატრიარქი, რომელიც გაეროს გენერალურ ასამბლეაზე სიტყვით გამოვიდა.
• მუსიკალური შედევრები: მიუხედავად იმისა, რომ არ ჰქონდა ფორმალური მუსიკალური განათლება, მისი "ავე მარია" მსოფლიო კლასიკის ნაწილად იქცა.
• 50 000 ნათლული: საყოველთაო ნათლობის წყალობით, პატრიარქი მსოფლიოში ყველაზე მეტი სულიერი შვილის მამაა.
• დიპლომატია ომის დროს: 2008 წლის ომისას მან პირადად გამოიყვანა დაღუპული ჯარისკაცების ცხედრები კონფლიქტის ზონიდან.
• საერთაშორისო აღიარება: ფლობდა მრავალ საერთაშორისო საეკლესიო და სახელმწიფო ჯილდოს, თუმცა ყველაზე მეტად ხალხის სიყვარულს აფასებდა.
• ხატმწერი პატრიარქი: სამების ტაძარში არაერთი ხატი, მათ შორის ყოვლადწმინდა სამებისა, სწორედ მისი დაწერილია.
• ეკლესიათა აღორძინება: მისი მმართველობისას ტაძრების რაოდენობა 30-დან 2000-მდე გაიზარდა, ეპარქიების რიცხვი კი 15-დან - 49-მდე.
• მონასტრული ცხოვრების აღორძინება: 1977 წელს საქართველოში მხოლოდ რამდენიმე მოქმედი მონასტერი იყო (მაგალითად, ბეთანია და რამდენიმე დედათა მონასტერი). დღეს მათი რიცხვი 300-ს აღემატება.
• ყოვლადწმინდა სამების საკათედრო ტაძარი — ეპოქალური მშენებლობა: პატრიარქის მოღვაწეობის გვირგვინად ქცეული ტაძარი, რომელიც 1995-2004 წლებში საყოველთაო-სახალხო შემოწირულობებით აიგო. სამება მსოფლიოში ერთ-ერთი ყველაზე მაღალი მართლმადიდებლური ტაძარია (სიმაღლე 84 მეტრი), რომლის საძირკველშიც მსოფლიოს სხვადასხვა წმინდა ადგილიდან ჩამოტანილი სიწმინდეებია ჩატანებული, რაც ერის სულიერ ერთიანობასა და სიმტკიცეს განასახიერებს.
თანამედროვეთა ხმა და ეპოქალური შეფასება
როდესაც ვსაუბრობთ პატრიარქზე, შეუძლებელია არ გავიხსენოთ იმ ადამიანების შეფასებები, რომლებიც მასთან ერთად ქმნიდნენ ქვეყნის კულტურულ და ინტელექტუალურ ისტორიას.
მწერალი ჭაბუა ამირეჯიბი აღნიშნავდა, რომ პატრიარქი იყო ის "ცოცხალი ხატი", რომელიც ერს ყველაზე რთულ ჟამს სიმტკიცეს მატებდა. რეჟისორი რეზო ჩხეიძე კი ხაზს უსვამდა, რომ ილია II-მ შეძლო ქართული გენის გადარჩენა საბჭოთა ნიჰილიზმის პერიოდში.
საზოგადო მოღვაწეები ერთხმად თანხმდებიან: ილია II-მ შეძლო შეუძლებელი - ნანგრევებზე აღადგინა არა მხოლოდ კედლები, არამედ ქართული სული.
მსოფლიო პატრიარქმა ბართლომეოსმა მას "მართლმადიდებლობის ბურჯი" უწოდა, რაც კიდევ ერთხელ უსვამს ხაზს მის საერთაშორისო ავტორიტეტს.
მარადისობაში გადასული ეპოქა
25 აპრილს, მე-40 დღეს, აღესრულა წირვა და ჩვენ კიდევ ერთხელ ვიგრძენით ის დიდი მადლი, რომელიც უწმინდესმა და უნეტარესმა პატრიარქმა საქართველოში დატოვა. ილია II-მ ჩაიბარა დანგრეული, სულთმობრძავი ეკლესია და დატოვა ძლიერი, ცოცხალი ორგანიზმი. მან ჩაიბარა იმედდაკარგული ერი და დატოვა ხალხი, რომელმაც იცის თავისი ფასი.
მისი ცხოვრება იყო ერთი დიდი ქადაგება სიყვარულზე. და თუ ჩვენ ამ სიყვარულის ნაპერწკალს მაინც შევინარჩუნებთ ჩვენს ყოველდღიურობაში, მაშინ პატრიარქის მისია შესრულებული იქნება.
მშვიდობით, უწმინდესო! შენი სახელი ოქროს ასოებით ჩაიწერება საქართველოს მატიანეში, შენი ლოცვა კი მუდამ იქნება ჩვენი ქვეყნის მფარველი ფარი.
